เกร็ดสำคัญในการภาวนา
ถาม : การเจริญปัญญาเป็นเช่นไรครับ ?
ตอบ : การเจริญปัญญาคือ การที่จิตมีความรู้สึกตัวขึ้นเอง โดยไม่ต้องคอยจ้องหรือคอยดู เมื่อเกิดรู้สึกตัวขึ้นเอง จะมีแวบนึงที่จิตจะระลึกถึงสภาวะธรรมได้ด้วยจิตที่ตั้งมั่น ซึ่งจะเป็นเหตุให้จิตเองเห็นไตรลักษณ์ของสภาวธรรมนั้นได้อย่างแจ่มแจ้ง โดยไม่ต้องใช้การคิดการชี้นำหรือคอยดูแต่อย่างใด
ถาม : การตามรู้สภาวะที่ถูกต้องจะต้องเป็นเช่นไรครับ ?
ตอบ : การตามรู้นั้น จะต้องเป็นไปเองนะครับ ไม่ใช่ว่าไปกำหนดหรือเจตนาที่จะตามรู้อะไร มีแต่ช่วงแรก ๆ ที่อาจต้องเจตนาที่จะรู้สึกตัวบ้าง พอรู้สึกตัวได้เองแล้ว การตามรู้ตามดูจะเป็นไปเอง ส่วนจิตสนใจจะไปรู้ไปดูอะไรก็แล้วแต่ว่าในขณะนั้นๆ จิตเขาสนใจจะรู้อะไรหรือมีอะไรเด่นที่ให้รู้ได้ ถ้าไม่เห็นความ อยากเป็นคนดี ก็ห้ามไปความหานะครับ
ถาม : การรู้ตัวมักจะเกิดเป็นช่วงสั้นๆรู้ได้ไม่ยาวนาน ใช้ได้ไหมครับ ?
ตอบ : การรู้ตัวจะเกิดเป็นช่วงสั้นๆ แบบนี้แหละครับ ถ้าเกิดนานละก็ต้องเฉลียวใจไว้ก่อนว่า น่าจะไม่ถูกแล้ว จิตไหลไปจมแช่สิ่งต่างๆ นั้น เป็นเรื่องปกติของทุกคนครับ ถ้าเป็นคนที่ไม่ได้หัดภาวนา ก็จะไหลไปนานมากๆ แล้วก็ไม่รู้ตัวเลย ส่วนคนที่หัดภาวนา เมื่อไหลไประยะหนึ่งก็จะเกิดรู้ขึ้น รู้แล้วก็ไหลไปอีก ไหลไปแล้วก็รู้ขึ้นอีก เป็นแบบนี้สลับกันไปตลอด เรามีหน้าที่ตามรู้ตามดูไปเรื่อยๆ แบบนี้แหละครับ แล้วจิตจะเข้าใจความจริงได้ จะเห็นความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตนได้ก็ด้วยการตามรู้แบบนี้ครับ การรู้จะเกิดเพียงชั่วเวลาสั้นๆ เท่านั้น ส่วนมากก็แวบเดียวเอง จากนั้นจิตจะไหลไปทันที ซึ่งไม่มีทางบังคับมันได้เลย และไม่รู้ด้วยว่ามันจะไปไหน… นี่ไงละครับไตรลักษณ์ ซึ่งเป็นลักษณะที่แท้จริงของจิต การเฝ้าดูจึงไม่ใช่การเจริญปัญญาไงครับ
ถาม : คนที่ไม่สามารถทำฌานจนมีจิตผู้รู้ได้ จิตที่ตั้งมั่นจะเกิดได้ตอนไหนครับ ?
ตอบ : จิตตั้งมั่น ก็ตอนที่เกิดรู้แวบขึ้นมานั่นแหละครับ เป็นการตั้งมั่นแบบชั่วขณะ หรือที่เรียกว่า ขณิกสมาธิ พอหมดกำลังตั้งมั่น ก็ไหลไปอีก… ตรงกับที่ครูบาอาจารย์บอกว่า มีแค่รู้กับเผลอ
